TƯƠNG LAI NÀO CHO NGÀNH VẬN TẢI BIỂN

TRONG CƠN BÃO CỦA CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0

                                                                 Van tai bien

1.      Những cơn bão đã qua

Sự sụp đổ của Rome

Vào một buổi sáng tháng mười hai lạnh lẽo của năm 410 SCN, các công dân của La Mã tỉnh dậy và thấy Alaric, Vua của người Visigoth và quân đội của ông xuất hiện ở các cửa thành của mình, họ kinh ngạc, hoàn toàn mất cảnh giác. Nó thật phi lý nhưng rõ ràng là ông ta đã ở đó bằng các chiến thuyền của mình và mười thế kỷ ảnh hưởng của La Mã sắp rơi vào hỗn loạn của thời đại đen tối.

Từ cánh buồm chuyển sang máy hơi nước

Năm 1819 khi một thuyền trưởng ở Moses Rogers kết hợp với Robert Fulton đề nghị con tàu đóng mới Savannah có ba cột buồm để chạy biển được trang bị một động cơ hơi nước do Fulton thiết kế được đẩy bằng các bánh xe chèo sắt thì có sự hoài nghi và không tin tưởng trong cộng đồng hàng hải nói chung. Trong thực tế, cuộc tranh chấp đã diễn ra trong suốt 5 thập kỷ cho đến khi các tàu buồm được đưa vào quan tài bởi những người như Samuel Cunard và những người tiên phong khác của tàu hơi nước hiện đại. Không có sự lãng mạn hoặc tình cảm nào có thể bảo vệ được tàu buồm thương mại trước thực tế của một thế giới thay đổi.

Container hóa

Năm 1956, khi hãng vận tải Malcom McLean hoán cải con tàu chở dầu T-2 Ideal Xmade – loại tàu kiểu T-2 của Mỹ được dùng trong thế chiến 2 và chạy chuyến đầu tiên từ Newark, NJ đến Houston, Texas với 48 container bằng thép, ít người trong cộng đồng hàng hải nhận ra một cuộc cách mạng đã được tạo ra với họvà sẽ làm thay đổi vĩnh viễn ngành thương mại đường biển đối với các loại hàng thành phẩm.

Kỷ nguyên của siêu Tanker

Năm 1960, tàu chở dầu cỡ trung bình chạy giữa các đại dương của thế giới vẫn là những chiếc tàu dầu kiểuT-2 đã được đề cập ở trên, dài 532 feet và trọng tải 16.500 DWT. Vào thời điểm đó,rất ít người trong thị trường tàu chở dầu quốc tế có bất kỳ đầu mối nào về những gì sắp giáng xuống họ. Đến năm 1970, xuất hiện một loại tàu chở dầu hoàn toàn mới - tàu chở dầu thô loại rất lớn(VLCC), có trọng tải lớn hơn khoảng 100 lần so với T-2.

Đỉnh cao (và gần như là cuối cùng) của cơn ghiền trên toàn thế giới đối vớitàu chở dầu siêu lớn có lẽ là vào năm 1976 khi Pháp đóng siêu tàu chở dầu ULCC (Ultra Large Crude Carrier) mang tên Batillus Class. Với chiều dài 1.359 feet và trọng tải 555.000 DWT, loại tàu này đã trở nên không thể tin nổi đối với hầu hết các nhà hàng hải ngày đó.

Kích thước tàu đã thay đổi rất nhanh và rất nhiều nên vào năm 1968, Esso Oil đã khởi công một trường huấn luyện vận hành tàu 'mô hình có người lái' đầu tiên trên thế giới để các thuyền trưởng của họ (và sau đó là hoa tiêu) có thể nắm bắt được những thay đổi đang diễn ra trong thị trường tàu chở dầu. Cần lưu ý rằng con tàuBatillus đã nghỉ hưu chỉ sau bốn năm hoạt động do thiếu hợp đồng thuê tàu. Chiến tranh, chính trị và thảm họa đã kết hợp hoàn hảo với nhau để kết thúc nhanh chóng những gì từng được cho là chắc chắn và vĩnh viễn.

Những điều diễn ra ở trên có thể được coi như là những cơn bão và có người đã gọi chúng là những cơn bão hoàn hảo (Perfect storm).

2.      Cảnh báo bão

Vì chúng ta đang tiến tới thập kỷ thứ 3 của thế kỷ 21, liệu chúng ta có thể phải đối mặt với một cơn bão mới nào không? Liệu nó cũng sẽ có tác động địa chấn đối với cộng đồng hàng hải quốc tế như các cơn bão trước đây? Đã có những tiếng nói cảnh báo. Một sự ngạc nhiên hoàn toàn là rất ít người thấy rằng có một cơn bão mới đang đến. Tuy nhiên, các dấu hiệu cảnh báo đều đã có trong mọi trường hợp, không có gì là xảy ra ở trong chân không. Tuy nhiên,có vẻ như là lịch sử đã lặp lại, lặp đi lặp lại nhiều lần như hầu hết mọi thứ đơn giản là không để ý thấy những gì vừa mới nổi lên từ đường chân trời. Điều đó không có nghĩa là chưa có cảnh báo nào, mà chúng chỉ không được nghe mà thôi.

Xin trích dẫn từ một trang ngôn luận của ngành hàng hải là Shipping Podcast voices of the maritime industry như là một nguồn của những cảnh báo đó, đối với bất kỳ ai chưa từng xempodcast hàng tuần đáng chú ý này, tôi khuyên bạn nên sử dụng nó. Trongkỳ phát 35th episode in 2016, cô Gothberg đã phỏng vấn tác giả, nhà viết tiểu thuyết gia và người sáng lập của Futurnautics, Bà Kate D. Adamson. Lĩnh vực chuyên môn của bà Adamson, ngoài những lĩnh vực khác, bao gồm tương lai của giao thông vận tải, công nghệ in 3-D và 4-D tập trung vào hàng hải. Bà Adamson dự đoán (và bà không đơn độc) về một cơn sóng thần sắp tới, một cơn bão hoàn hảo của những tiến bộ công nghệ 3-D & 4-D sẽ quét qua ngành kinh doanh container quốc tế với sức tàn phá lớn.

Giống như trước kia, nhiều người đã không nhận ra được những cơn bão hoàn hảo hàng hải cho tới khi chúng ập tới mình. Một số có nhận ra chúng nhưng quá muộn để thay đổi mô hình kinh doanh của mình. Một số đã sống sót và cuối cùng đã phát triển nhưng không một người nào phải trải qua cơn bão này mà không bị chấn động.

Điểm mấu chốt làdo những tiến bộ trong kỹ thuật in 3-D, 4-D, việc sản xuất các sản phẩm sẽ có sự thay đổi từ kích cỡ lớn (tàu cỡ lớn), quốc tế hóa, đa phương thức sang kích cỡ nhỏ (tàu nhỏ hơn), địa phương hóa/hội tụ hóa/chuyên biệt hóa theo nhu cầu và đáp ứng tức thời. Ta hãy giả thiết sẽ xuất hiện những công ty nào đó giống với mô hình của hãng vận tải biển Mastson (một hãng vận tải container bằng đường biển của Mỹ) với những con tàu nhỏ hơn tập trung vào việc chở hàng cho những khách hàng có những lô hàng nhỏ theo một lịch trình rất linh hoạt, rất đúng hạn /theo yêu cầu. Lý do là gì? Rất nhiều ngành chế tạo trên khắp thế giới ở các nước công nghiệp hóa sẽ được thực hiện ở các địa phương thông qua kỹ thuật in 3-D, 4-D. Chúng ta đang nói về một cuộc cách mạng trong cách thức chế tạo ra một sản phẩm, không cần phải tới những nơi có nguồn lao động rẻ ở xa xôi nữa. Không cần phải có những con tàu chở container khổng lồ chuyên chở hàng hóa đa phương thức trên các tuyến thương mại Á – Âu và Châu Á -Thái Bình Dương vì chúng đâu có còn cần thiết nữa.

Xem xét tới các vấn đề nói trên cùng với xu hướng chính trị phổ biến trên thế giới hiện nay: xu hướng dân tộc chủ nghĩa chống lại toàn cầu hóa, những nhà lãnh đạo cứng rắn đang đòi hỏi mang công nghiệp sản xuất về nước mình, rời bỏ các thỏa thuận thương mại đa phương, v.v. Liệu chúng có trở thành một trận lũ quét của lịch sử để tạo ra một trận bão hoàn hảo trong thương mại quốc tế? và chúng sẽ xảy ra theo cách nào?

Dưới đây là giả thiết về một kịch bản xảy ra:

·         Một số hãng vận tải container tiếp tục đóng những con tàu lớn hơn. Đã có hàng trăm con tàu chở container siêu lớn (UULCV- ultra ultra large container vessel) được đóng từ nay cho tới năm 2020 (20.000 TEU và thậm chí là 24.000 TEU) và còn có những tin đồn hoang tưởng về những con tàu còn lớn hơn.

·         Các cảng lớn trên toàn thế giới chạỵ theo sự dẫn dắt của các hãng vận chuyển container quốc tế này đã có, đang lên kế hoạch hoặc sẽ đánh cuộc đỏ đen vào việc đầu tư dài hạn vào cơ sở hạ tầng để theo kịp và đủ sức để đón được những con tàu container còn lớn hơn nữa. Việc này không chỉ lôi kéo những cảng ứng viên như Rotterdam, Antwerp, Marseill, Barcelona, Thượng Hải, Hàng Châu, Hong Kong, Singapore, Osaka, New York/New Jersey, Long Beach mà còn có cả những cảng vừa và nhỏ trên khắp thế giới vào cuộc (và cả những đồng tiền thuế của dân). Độc giả tự hình dung ra bức tranh, nó rất rộng lớn và toàn cầu.

·         Tất cả những thành tố trên sẽ vận động cùng nhau trong vài năm tới đồng thời một cách hoàn hảo với sự phát triển chín muồi của Kỹ thuật in 3-D, 4-D và trí tuệ nhân tạo (AI).

·         Khuynh hướng chính trị trên khắp thế giơi tiếp tục theo hướng co cụm, dân tộc hóa sẽ phá hoại các nền tảng của mạng lưới thương mại toàn cầu đã có lâu nay.

Cơn bão hoàn hảo sẽ đến và đẫn đến sự sụp đổ ngay lập tức thị trường của các tàu chở container siêu lớn và theo đó dĩ nhiên sẽ là sự sụp đổ của các khoản nợ ngân hàng. Chính các cảng biển sẽ đối mặt với những khoản thua lỗ khổng lồ và đặt các nghĩa vụ trả nợ tiền đầu tư cảng trên toàn thế giới trước rủi ro lớn. Các tay chơi chính cùng với bất kỳ chính phủ, người đóng thuế, người cho vay hoặc người bảo hiểm rủi ro nào sẽ đối mặt với những hậu quả thảm khốc. Và xin được gọi đó là một trận bão hoàn hảo!

Lược dịch

PGS.TS Nguyễn Văn Thư

HIỆU TRƯỞNG ĐH GTVT TP HỒ CHÍ MINH