Ngày 15 tháng 11 năm 2012 Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Định Quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can đối với thuyền trưởng Hồ Văn Tạo về tội “thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trong” quy định tại điều 285 của Bộ luật hình sự.

  1. Sự kiện pháp lý

Tàu Bình Định River thuộc quyền ở hữu của Công ty cổ phần vận tải – công nghiệp tàu thủy Bình Định. Công ty cổ phần vận tải – công nghiệp tàu thủy Binh định có 90% vốn của Nhà nước. Theo quy định tại khoản 22 Điều 4 Luật doanh nghiệp quy định : “Doanh nghiệp Nhà nước là doanh nghiệp trong đó Nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ”. Như vậy, Công ty cổ phần vận tải – công nghiệp tàu thủy Binh Định là Doanh nghiệp Nhà nước.

Ngày 06 tháng 01 năm 2009 tàu Bình Định River chở 245,1 tấn thiết bị dầu khí khởi hành từ cảng PTSC Vũng Tàu đi cảng Ramua – Brunei. Quãng đường từ Vũng Tàu đến Ramua dài khoảng 450 hải lý, dự kiến tàu hành trình với thời gian là 4 ngày. Trên đường hành trình vào hồi 04 giờ sáng ngày 08 tháng 01 năm 2012 tàu Bình Định River gặp thời tiết xầu, biển động mạnh gió giật cấp 7, sóng to làm cho tàu lắc mạnh sang hai phía phải và trái. Do tác động của gió và sóng làm cho tàu lắc mạnh, hàng hóa bị xê dịch đã làm thủng mạn tàu tại hầm hàng số 2. Sau đó tàu Bình Định River cùng toàn bộ hàng hóa trên tàu bị chìm. Thuyền trưởng, sỹ quan, thuyền viên của tàu Bình Định River đã được một tàu của Hàn Quốc cứu sống và đưa vào Singapore. Công ty cổ phần vận tải – công nghiệp tàu thủy Bình Định đã công bố tổn thất toàn bộ đối với tàu Bình Định River .  

  1. Trách nhiệm của chủ tàu là Công ty cổ phần vận tải – công nghiệp tàu thủy Bình Định

Tàu Bình Định River được Cục đăng kiểm Việt nam cấp “Giấy chứng nhận khả năng đi biển” vùng hoạt động hạn chế II. Vùng hoạt động hạn chế II biểu thị tàu được phép hoạt động trong vùng biển hạn chế cách bờ hoặc nơi trú ẩn không quá 50 hải lý.

Việc vùng hoạt động hạn chế II này chủ tàu là Công ty cổ phần vận tải – công nghiệp tàu thủy Bình Định đương nhiên phải biết. Việc chủ tàu biết mà vẫn điều động tàu chạy từ Vũng Tàu đến Ramua Brunei là sai với quy định vùng hoạt động của tàu. Việc chủ tàu điều động tàu Bình Định River chạy từ Vũng Tàu đến Ramua, Brunei được thể hiện trong hợp đồng vận chuyển hàng hóa. (Trong hợp đồng vận chuyển hàng hóa có ghi cảng xếp hàng là cảng PTSC Vũng Tàu, cảng dỡ hàng là cảng Ramua, Brunei). - Và Công ty cổ phần vận tải – công nghiệp tàu thủy Bình Định phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về quyết định này.

Công ty cổ phần vận tải –công nghiệp tàu thủy Bình Định là doanh nghiệp Nhà nước. Đối với thuyền trưởng trên tàu bắt buộc phải thực hiện lệnh điều hành của công ty. Điều này được quy định trong Bộ luật hàng hải Việt Nam năm 2005 . Khoản 2 Điều 49 trong Bộ luật hàng hải Việt nam quy định như sau:

Điều 49. Địa vị pháp lý của thuyền trưởng.

2. Thuyền trưởng chịu sự chỉ đạo của chủ tàu hoặc người thuê tàu, người khai thác tàu.

Như vậy, theo quy định của Bộ luật hàng hải Việt Nam năm 2005 thuyền trưởng bắt buộc phải tuân theo sự chỉ đạo, điều hành của công ty. Đặc biệt Công ty cổ phần vận tải – công nghiệp tàu thủy Bình Định lại là doanh nghiệp Nhà nước. Nếu thuyền trưởng không tuân theo sự chi đạo, điều hành của Công ty (chủ tàu) thì thuyền trưởng bắt buộc phải rời khỏi tàu và chịu kỷ luật, điều đó đồng nghĩa với việc thất nghiệp. Điều này đã gây áp lực lớn làm cho thuyền trưởng chỉ nghĩ đến việc phải tuân theo sự chỉ đạo của Công ty và hoàn thành nhiệm vụ mà vô ý vi phạm vùng hoạt động của tàu.

  1. Về bảo hiểm

Khoản 3 Điều 224 của Bộ luật hàng hải quy định như sau:

Điều 224. Hợp đồng bảo hiểm hàng hải.

3. Hợp đồng bảo hiểm hàng hải phải được giao kết bằng văn bản.

Công ty cổ phần vận tải – công nghiệp tàu thủy Bình định đã mua bảo hiểm và đã được công ty bảo hiểm cấp giấy chứng nhận bảo hiểm. Về hình thức tàu Bình Định River đã có bảo hiểm. Tuy nhiên, hợp đồng bảo hiểm chỉ có hiệu lực khi chủ tàu đã nộp phí bảo hiểm. Nghĩa vụ nộp phí bảo hiểm của người tham gia bảo hiểm được quy định tại Điều 240 Bộ luật hàng hải Việt nam

Điều 240. Nộp phí bảo hiểm.

Người được bảo hiểm có nghĩa vụ nộp phí bảo hiểm cho người bảo hiểm ngay sau khi ký kết hợp đồng hoặc ngay sau khi được cấp đơn bảo hiểm, giấy chứng nhận bảo hiểm, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.

Luật kinh doanh bảo hiểm năm 2000 quy định về việc chấm dứt hợp đồng bảo hiểm

Điều 23. Chấm dứt hợp đồng bảo hiểm.

2. Bên mua bảo hiểm không đóng đủ phí bảo hiểm hoặc không đóng phí bảo hiểm theo thời hạn thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.

Như vậy, theo quy định của pháp luật hiện hành chủ tàu (Công ty cổ phần vận tải – công nghiệp tàu thủy Bình Định) phải nộp phí bảo hiểm đầy đủ thì hợp đồng bảo hiểm mới có hiệu lực. Hợp đồng bảo hiểm có hiệu lực là một trong những cơ sở cần thiết để công ty bảo hiểm xem xét giải quyết bồi thường thiệt hại cho tàu và hàng hóa vận chuyển trên tàu.

Việc thu xếp bảo hiểm, nộp phí bảo hiểm là quyền và nghĩa vụ của chủ tàu (Công ty cổ phần vận tải – công nghiệp tàu thủy Bình định). Thuyền trưởng Hồ Văn Tạo không có liên quan đến việc thu xếp và nộp phí bảo hiểm cho tàu.

  1. Trách nhiệm của thuyền trưởng Hồ văn Tạo.

Ngày 07 tháng 4 năm 2012 trong bản “ Báo cáo tường trình sự việc tai nạn tàu Bình Định River”, thuyền trưởng Hồ Văn Tạo viết: “Khi nhận tàu Bình Định River tôi xác định nghĩa vụ của bản thân thuyền trưởng chấp hành sự điều động của công ty”.

Thuyền trưởng Hồ Văn Tạo trưởng thành từ quân đội, bản thân được đào tạo bài bản, chính quy, có đầy đủ bằng cấp chuyên môn để làm thuyền trưởng tàu Bình Định River, là người chấp hành nghiêm chỉnh lệnh điều động của công ty. Khi rời cảng PTSC Vũng Tàu, tàu Bình Định River có đầy đủ các thủ tục giấy tờ để tàu rời cảng như sau:

  1. Hợp đồng vận chuyển đề cảng dỡ hàng là cảng Ramua- Brunei, hợp đồng này do chủ tàu ký.Đây chính là điều động của chủ tàu.
  2. Tàu có giấy chứng nhận bảo hiểm.
  3. Số người bố trí trên tàu đúng với định biên an toàn tối thiểu, toàn bộ thuyền viên có đầy đủ bằng cấp chuyên môn phù hợp, giấy tờ của tàu đầy đủ còn hiệu lực.
  4. Khi rời cảng tàu có giấy phép rời cảng của cảng vụ.

Như vậy, tàu Bình Định River đủ khả năng đi biển

Xét về mặt thủ tục tàu Bình Định River có đủ điều kiện hoạt động. Tuy nhiên, thuyền trưởng Hồ Văn Tạo đã thực hiện nghiêm chỉnh lệnh điều động của chủ tàu mà vô ý vi phạm vùng hoạt động của tàu là vùng hạn chế II.

Trong thời gian tàu hành trình trên biển khi gặp tai nạn trong Bộ Luật hàng hải Việt Nam năm 2005 quy định như sau:

Điều 50. Nghĩa vụ của thuyền trưởng.

7. Tận dụng mọi khả năng cho phép để trước hết tổ chức cứu hành khách và sau đó cứu thuyền viên trong trường hợp tàu biển có nguy cơ bị chìm đắm hoặc bị phá hủy.

Thuyền trưởng phải là người cuối cùng rời tàu biển sau khi đã tìm mọi cách cứu nhật ký hàng hải, hải đồ và các tài liệu quan trọng khác của tàu.

Theo báo cáo của thuyền trưởng Hồ Văn Tạo vào khoảng 04 giờ sáng ngày 08 tháng 01 năm 2012 do sóng to gió lớn, hàng hóa bị dịch chuyển đã làm thủng vỏ tàu tại hầm hàng số 2. Thuyền trưởng đã huy động toàn bộ thuyền viên dùng các loại bơm để bơm nước ra khỏi tàu. Nhưng do lỗ thủng lớn nên nước tiếp tục tràn vào và dâng cao trong hầm hàng. Khi nước vào gần đầy hầm hàng làm mũi tàu nhỏng cao, tàu nghiêng mạnh có nguy cơ bị chìm. Thuyền trưởng Hồ Văn Tạo “đã thông báo về công ty và các đài duyên hải xin ý kiến giúp đỡ nhưng vô vọng”. Nên thuyền trưởng đã phát tín hiệu cấp cứu. Vì sợ tàu chìm sẽ hút thuyền viên theo tàu làm nguy hiểm tới tính mạng của thuyền viên, Thuyền trưởng Hồ Văn Tạo quyết định cho thuyền viên rời tàu. Thuyền viên tàu Bình Định River được tàu Hàn Quốc mang tên MT/STX ACE 7 cứu sống. Lúc đầu chỉ cứu được 14 người, một người còn lại phải 6 giờ sau mới tìm thấy và được vớt lên tàu. Thuyền trưởng là người rời tàu cuối cùng mang theo hồ sơ tàu, nhật ký các loại, nhưng khi phao bị bể nên giấy tờ của tàu trôi hết không vớt được.

Việc thuyền trưởng Hồ Văn Tạo nhằm mục đích cứu sống thuyền viên khi tàu có nguy cơ chìm là phù hợp với Điều 50 của Luật hàng hải Việt nam năm 2005.

Tàu Bình Định River được hoạt động vùng hạn chế II, nghĩa là tàu được phép hoạt động trong vùng biển hạn chế cách bờ hoặc nơi trú ẩn không quá 50 hải lý. Tại thời điểm gặp tai nạn tàu Bình Định River cách đảo 30 hải lý.

Như vậy, tại địa điểm tàu Bình Định River gặp tai nạn thuyền trưởng Hồ Văn Tạo không vi phạm về vùng hoạt động của tàu.

                                                                 Thành phố Hồ Chí Minh ngày 28.10.2013

                                                                   Thuyền trưởng, Luật sư Hoàng Văn Mão