Lên buồng lái tàu viễn dương ngày hôm nay,chúng ta phải nhắc mắt với những “đồ chơi điện tử” :nào radar,đo sâu ,GPS,nào la bàn điện ,hải đồ điện tử ….Những con mắt đèn LED nhấp nhày,hàng chục loại “còi con ve” sẵn sàng ré lên bào hiệu.Hình như các món đồ chơi đó vẫn còn chưa đủ ,người ta vẫn tiếp tục bắt con tàu phải trang bị mua sắm thêm . Theo luật định,tàu thường phải thêm thắt thiết bị mới vào dịp nửa năm hàng năm ,tức ngày 1/07   .Và cái còi báo động buồng lái mà ta gọi là Bi-en-oát từ tiếng Anh viết tắt BNWAS ,đã có mặt trên tất cả các tàu đóng mới từ 01/07 năm ngoái và sẽ bắt buộc trang bị trên tất cả tàu vào ngày 01/07 sang năm tức 2013.Cũng như những thiết bị điện tử khác cho tàu biển ,người đề nghị phải dùng cái còi báo động này là những nước giàu có ,lắm tiền ,nhiều của ,và cũng từng trải qua nhiều tai nạn ,đó là Đan Mạch.Sau vụ tai nạn tàu Karen Danielsen của chính họ,gây tai nạn trên chính nước Đan Mạch,họ bắt các tàu Đan Mạch và …cả thế giới phải trang bị cái còi báo động buồng lái mà chúng tôi sẽ thuật lại như dưới đây

Anh “zombie” trên tàu Karen

Tàu Karen Danielsen mà sau đây ta gọi tắt là Karen là một “con” đa năng (kiểu như tàu Hậu Giang) đã “già” 20 tuổi nhưng vẫn còn dẻo dai và được cập nhật ,liên tục nâng cấp với đầy đủ mọi thiết bị điện tử hiện đại nhất.Ngày 03/03/2005,nó dời cảng Svendborg Đan Mạch trực chỉ đi ballast sang Phần Lan lấy hàng . Tàu vừa dỡ hàng hôm mồng 2 và chỉ trong một ngày đã làm rất nhiều việc khẩn trương tại cảng mẹ như bốc hàng,nạp dầu,mỡ ,lương thực,trang bị thêm một chiếc radar,trả lại năm thuyền viên cũ và nhân năm thuyền viên mới,tất cả đều là người Croatia (Nam Tư cũ) .Sau khi dẫn tàu ra khỏi cảng,vào lúc 5giờ 15 phút chiều,hoa tiêu rời tàu.Một giờ sau,vào lúc 6 giờ 15,sau khi ăn cơm chiều ,đại phó lên trực buồng lái để thuyền trưởng đi ăn cơm .0705 phút ,thuyền trưởng cơm nước xong ,đi dọc hành lang chào hỏi anh em thì 0707 phút tối ,con tàu dài 89 mét xô vào giữa hai trụ số 52 và 53 của cây cầu Great Belt .Hai chiếc cẩu của tàu bị phá tan cùng với boong trên cùng của buồng lái.Tàu phát hỏa.Đại phó chết ngay trong buồng lái.Toàn bộ phần ngực và bụng của thuyền trưởng bị chấn thương nặng.Một thủy thủ bị thương gần như hỏng mắt ,số còn lại được tàu công tác của trạm VTS tới cứu kịp thời.Một cuộc tổng kiểm tra con tàu được tiến hành ,người ta lục lọi hồ sơ thiết bị,chứng chỉ thuyền viên,thẩm vấn mọi người có liên quan .Tất cả đều tốt ,cả những cuộc kiểm tra đăng kiểm,các đánh giá ISM ,trừ người quá cố :hàm lượng cồn trong máu đại phó đạt tới 1,55 phần nghìn ! (mà theo giới chuyên môn, nếu nồng độ rượu trong máu là 0,10g/100ml máu, người uống bắt đầu lè nhè; lên đến 0,40g/100ml máu, người uống bắt đầu lơ mơ ).Người ta cùng phát hiện thêm rằng tàu có trang bị cái báo động có tên gọi là “Dead Man “ tức cái gọi “Người Chết” nhưng lại không được mở ra để sử dụng.

Có một trạng thái của con người lơ mơ ,nửa sống nửa chết, không phải là ngủ thiếp đi mà thuật ngữ khoa học gọi là zombie hay Dead Man ,hay còn gọi là “Ma Cà Rồng “.Chữ zombie (đọc là dom-bi) có vẻ xa lạ với chúng ta nhưng lại rất thân quen với các bạn tuổi teen ,đặc biệt là các game thủ suốt ngày mê mải với trò chơi trên máy tính. Truyện kể rằng vào thế kỷ 18 những tên có mồi của chủ nô tìm mọi cách săn lùng người nô lệ vùng Trung Phi Châu để có nguồn nhân lực làm việc trên những đồn điền trồng mía, cao su,cà phê châu Mỹ..Sau khi chọn lựa được những người vạm vỡ khỏe mạnh ,chúng đầu độc họ bằng một độc dược lấy từ gan một loại cá hiếm.Chất độc này có tên là tetrodotoxin có khả năng làm tê liệt tất cả thần kinh trong cơ thể trong vòng từ 5 đến 7 ngày,nên sau khi thấm độc cơ thể sẽ bất động như người chết thật. Gia đình làm mai táng hậu sự bình thường như phong tục châu Phi là chỉ bó chiếu hay đắp lên cơ thể người qua đời những tảng đá, cành cây...rồi lấp đất sơ qua .Vài ngày sau,bọn cò lao động đến bới xác và cho người trúng độc một loại thuốc giải,làm người chết tỉnh lại vẫn nguyên vẹn, sức khỏe không hề giảm sút. Chỉ phần tinh thần trí nhớ bị triệt tiêu hoàn toàn.
Những "xác chết hoàn trần" này chỉ còn biết nghe lời chủ làm tất cả các công việc được chỉ định cho đến khi hoàn toàn không còn sử dụng được nữa thì sẽ không cho thuốc giải nữa, khi đó coi như người zombie sẽ chết thật sự bởi chất độc của cá. Như vậy,giữa trạng thái sống và chết của con người còn có một trạng thái trung gian ,đó là zombie ,tuy vẫn gọi là sống đấy nhưng “hồn đã xiêu,phách đã lạc”.Trạng thái zombie đã được người ta nghiên cứu khá nghiêm túc ,nhất là trong các tình huống cực trị dễ xảy ra tai nạn ,khi điều khiển tàu không gian .Trong chiến tranh Việt Nam,người Mỹ cũng có một loạt thử nghiệm zombie với các binh sĩ.Vậy ta thử xem ,anh đại phó không may của tàu Karen đã lơ mơ ra sao khi ẩy ra tai nạn. Bằng cách dựng lại các sự kiện ,ta thấy rằng ,theo kế hoạch chuyến đi đã vạch ra thì tới lộ điểm (waypoint) số 107 vào lúc 18 giờ 57 đại phó phải chuyến hướng về phía đông.Nhưng tàu đã va vào trụ cầu vào lúc 1907 phút ,giữ nguyên hướng 005 độ và tốc độ là 11,5 hải lý/giờ còn đại phó ngồi trên ghế trực mạn trái và chết ngay tức thì khi tàu va đụng .Các số ghi chép lại chứng tỏ rằng vào lúc 1820 anh ta vẫn còn thức và đã làm động tác chuyển hướng sang 005 độ,sau đó thì thiếp đi .Khám nghiệm tử thi ,người ta phát hiện nồng độ cồn như đã nói ở trên đã đạt tới 1,55 phần nghìn ,gấp hơn ba lần mức độ cho phép theo quy định trên tàu là 0,4 phần nghìn .Theo sổ tay ISM ,trong khi trực ca ,tuyệt đối không được bia rượu .Kiểm tra cả thuyền trưởng và tất cả các thuyền viên,không thấy dấu hiệu nào của rượu bia .Không rõ đại phó đã nốc rượu vào lúc nào vì bữa cơm chiều vừa xong không có thứ uống này .Vừa trải qua một ngày đêm làm việc căng thẳng tại cảng bốc hàng,lại thêm có chút hơi men đã làm cho đại phó lâng lâng ,trong khi tàu có máy báo động buồng lái nhằm đánh thức những kẻ ngủ gật với cái tên lóng là Dead Man ,nhưng thuyền trưởng lại quên không cho nó hoạt động

Từ Dead Man tới BNWAS

Tai nạn tàu Karen được phân tích khá tỉ mỉ để cho bất kỳ ai quan tâm đều có thể đọc được trên mạng toàn cầu và đoàn đại biểu Đan Mạch đưa cái thiết bị báo động này vào chương trình nghị sự của Tổ Chức Hàng Hải Quốc Tế IMO.Và ngày 5 tháng Sáu năm 2009 ,nó được chính thức luật hóa bằng điều 19 chương V của Công ước quan trọng số 1 mà người đi biển phải tuân thủ,đó là SOLAS .Chẳng phải đợi có luật mới lo chế tạo thiết bị.Từ gần chục năm nay ,tất cả các hãng điện tử hàng hải đã rút kinh nghiệm từ các thiết bị dựng “người chết “ Dead Man tỉnh lại ,hoàn thiện nó với đủ mọi số liệu thử nghiệm ,tuân thủ đủ các quy định ,tiêu chuẩn …để trở thành BNWAS là chữ viết tắt của các tiếng Anh Bridge Navigational Watch Alarm System dịch nghĩa là Hệ thống cảnh báo trực ban buồng lái .Có lẽ đề nghị Đăng Kiểm Việt Nam cũng như các cơ quan công quyền nên dùng luôn chữ Anh viết tắt BNWAS để gọi tên thiết bị này ,đừng dịch nghĩa dài dòng cũng như nên chính thức bổ sung tên gọi các thiết bị AIS,EPIRB,SART vào kho tiếng Việt ,khỏi phải dịch nghĩa dài dòng,Ngay người Tàu nếu gọi tên thiết bị đầy đủ theo âm Hán Việt sẽ là “Thuyền kiều hàng hành trực ban báo cảnh hệ thống “ rất dài dòng ,nên họ gọi luôn là BNWAS cho khỏe và hãng “Hải Lan Tín” trụ sở tại Bắc Kinh có tên na ná tiếng Anh là Highlander cũng kịp thời tung ra BNWAS của mình cạnh tranh với những tên tuổi sừng sỏ như JRC,Furuno,Simrad,Martek,SAM,Ami,Seab,Unisafe,Lilley and Gillie,Tokyo Keiki…Một công ty Việt Nam tên là Nhật Quang cũng góp phần sản phẩm và đã được chứng chỉ của VR.Có thể tóm tắt cái BNWAS bao gồm :

1 khối điều khiển ; 
1 nút nhấn để reset lại ; 
1 chuông báo buồng lái ; 
1 chuông báo mức 2 ; 
1 chuông báo mức 3 .

Nếu sĩ quan trực ca buồng lái mà ngủ gật hay lơ mơ tức là trong trạng thái “Dead Man ‘hay zombie,đèn và chuông sẽ rên lên cảnh báo.Nếu anh ta vẫn không thức tỉnh ,nó sẽ chuyển sang mức 2 tức là cảnh báo cho thuyền trưởng biết và nếu thuyền trưởng cũng lơ mơ nốt thì nó sẽ chuyển sang mức 3,báo động toàn tàu .

BNWAS có giảm bớt được tai nạn ?

Ngay khi BNWAS đang chuẩn bị trờ thành đối tượng được luật hóa,trên tất cả các diễn đàn hàng hải quốc tế người ta đã thảo luận sôi nổi với câu hỏi

Đỗ Thái Bình