BÁO ĐỘNG ĐỎ

 Thuyền trưởng Tiếu Văn Kinh

Theo tổng hợp của bạn La Quang Trí (Shipoffer Corp.), chỉ  trong 8 tháng đầu năm 2017 đã xảy ra đến 14 vụ tai nạn hàng hải của tàu Việt nam  trong vùng biển Việt nam. Thật là khủng khiếp con số kỹ lục về tai nạn hàng hải trong ngành ta năm nay, trung bình mỗi tháng 1,75 vụ;  có nghĩa là cứ 17 ngày xảy ra một vụ. Trong 12 vụ có: 5 vụ đâm va,  mắc cạn chạm đáy 2 vụ, sóng to, sự cố thân tàu nước vào tàu có 7 vụ.  Số người chết lên đến hàng chục.

Các con số tổng hợp ở trên nói lên điều gì ?. Đã làm nghề hàng hải thì không khó nhận thấy các nguyên nhân yếu kém về chất lượng đóng mới, về công tác quản lý kiểm tra an toàn của các cơ quan chức năng; công tác quản lý điều hành  của các công ty vận tải biển và cuối cùng là chất lượng nghề nghiệp, khả nằn chuyên môn của thuyền viên, dĩ nhiên là liên quan đến công tác đào tạo. 

Điều rõ ràng nhất nguyên nhân chung của các tai nạn là sai sót của con người. Có thể nhận thấy hệ  thóng quản lý của các cơ quan chức năng gần như bị rệu rã không phát huy tác dụng trong việc kiểm soát và đánh giá công tác quản lý an toàn. Điều tệ hại nhất là Hệ thống quản lý an toàn của các công ty tàu nội địa hiện nay không theo một chuẩn mực nào cả. Hệ thống quản lý an toàn của IMO thì không áp dụng, nhưng không có một hệ thống Quản  l,ý an toàn riêng của nhà nước được triển khai chu đáo có kiểm soát, kiểm tra chặt chẽ trong các công ty quản lý tàu nội địa. Cơ quan đăng kiểm VN không có vai trò gì trong việc  đánh giá Hệ thống quản lý an toàn của các công ty nội địa vì các công ty này không áp dụng Hệ thống quan lý an toàn Quốc tế. Trong khi đó, vai trò kiểm tra của cảng vụ thì qua loa dại khái, thậm chí có tàu không đủ định biên vẫn cho xuất bến. Trình độ nghiệp vụ của cán bộ kiểm tra thì yếu kém. Đó là chưa muốn nhắc tới “lỗi hệ thống” tệ hại của trò đút lót, hối lộ gần như phổ biến ở mọi ngõ ngách. Thật dễ hiểu, trong điều kiện như vậy nhiều con tàu không đủ tiêu chuẩn an toàn trong hàng nghìn tàu chạy nội địa vẫn được ra biển, và nếu không xảy ra  nhiều tai nạn mới là chuyện lạ.

Các công ty vận tải nội địa thì đục nước béo cò, vì lợi nhuận tối đa đẩy các con tàu không đủ tiêu chuẩn về hệ thống quản lý an toàn và con người yếu kém ra biển. Các điều kiện kỹ thuật an toàn thì không đảm bảo vì được kiểm soát hời hợt. Con người thì được lựa chọn trong số thuyền viên mua bằng bán cấp với lương bổng thấp nhất. Và cuối cùng cả ngành lãnh đủ.

Về thuyền viên, cũng cần nói nhiều hơn một ít. Hệ thống đào tạo và quản lý bằng cấp đã tạo ra một lớp người lười biếng học hỏi, chạy chọt bằng mọi giá phải tốt nghiệp các trường. Đút lót hối lộ để vượt qua các kỳ thi, thậm chí mua bán bằng cấp mà không tham gia bất cứ kỳ sát hạch nào là những gì đã được dư luận lên án từ lâu. Những người này sẵn sàng chấp nhận lương thấp để kiếm sống qua ngày và rất tâm đầu ý hợp với yêu cầu lợi nhuận tối đa của các chủ tàu. Các cơ sở đào tạo thì cũng đục nước báo cò, để hoàn thành chỉ tiêu đào tạo sẵn sàng “chiếu cố có điều kiện” các học viên. 

Xem qua các báo cáo tai nạn thời gian vửa qua, điều đặc biệt băn khoăn là các yếu kém về những kiến thức hết sức cơ bản của thuyền viên. Nhận thức về quản lý nguồn lực buồng lái, buồng máy, công việc cảnh giới trên buồng lái, ứng phó các tình huống khẩn cấp, cũng như hiểu biết và vận dụng luật tránh va Colrregs là những thiếu sót cơ bản của không ít thuyền viên trên đội tàu chạy nội địa.

Công tác đào tạo nên nhớ rằng, chạy nội địa hay chạy viễn dương, chạy tàu to hay tàu nhỏ thì các yêu cầu đảm bảo an toàn là như nhau. Một tàu to đâm phải tàu nhỏ, một tàu nhỏ đâm va tàu nhỏ thì nguy cơ tổn thất về con người là như nhau. Chạy nội địa có thể không yêu cầu quá cao về anh ngữ, không nhất thiết phải học thiên văn, hải đồ điện tử nhưng nhất thiết phải thành thạo xác định vị trí bằng mục tiêu bờ, đặc biệt phải biết vận dụng thành thạo Colregs, biết cảnh giới, biết đánh giá nguy cơ đâm va và cách xử lý. Tình trạng gặp một tàu lạ thì gọi điện thoại yêu cầu này nọ để giữ an toàn cho  mình và cứ tưởng là người ta sẽ theo lệnh của mình. Các cơ sở đào tạo và thi chứng chỉ cần thay đổi tư duy trong đào tạo huấn luyện, giảm lý thuyết xa vời dông dài, cần có những thầy giáo giỏi thực hành, giàu thực tiễn.

Để khắc phục tình trạng quản lý yếu kém, giảm thiểu tai nạn với tần suất cao như hiện nay, đòi hỏi phải có những cải cách to lớn trong quản lý an toàn của ngành. Hệ thống quản lý an toàn của các công ty phải được luật hóa bằng văn bản về chính sách, quy trình, danh mục kiểm tra …Các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra kiểm soát sự thực thi ở từng công ty vận tài và tại tàu về hệ thống quản lý an toàn.. Cần rà soát toàn bộ nội dung chương trình đào tạo của các trường cao đẳng, trường nghề và cải tiến phù hợp. Rà soát dội ngủ thầy giáo, loại bỏ những thầy giáo trình độ yếu kém thậm chí chưa có một ngày làm sĩ quan đi biển nhưng dạy cho sĩ quan đi biển. Cải tiến ngay hệ thông thi cử lấy các loại chứng chỉ trong toàn ngành, giảm bớt thi vấn đáp, tăng cường thi trắc nghiệm, thi với toàn bộ nội dung đã học không cắt xén chiếu cố.

Chạy quốc tế thì đe dọa nằm trong danh sách đen, chạy nội địa thì tai nạn tăng lên chóng mặt. Với những phân tích ở trên,  chỉ mong muốn tất cả những ai chịu trách nhiệm các ngành các cấp nhanh chóng nghiên cứu, áp dụng những biện pháp cải tiến mới mẻ trong công tác quản lý, đào tạo để nhanh chóng giảm thiểu các rủi ro còn có thể bột phát trong ngành hiện nay./.   

T.V.K